Dil öyrənərkən ən çox edilən 7 kritik səhv
Dil öyrənmək müasir dövrdə həm şəxsi inkişaf, həm də karyera baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Bir çox insan yeni dilə böyük motivasiya ilə başlasa da, zamanla gözlənilən nəticəni əldə edə bilmir. Bunun əsas səbəbi öyrənmə prosesində edilən bəzi fundamental səhvlərdir. Bu səhvlər fərqində olmadan vərdiş halına çevrilə bilər. Nəticədə, öyrənmə prosesi ləngiyir və maraq azalır. Halbuki, doğru yanaşma ilə dil öyrənmək daha asan və səmərəli ola bilər. Səhvləri vaxtında tanımaq inkişafın ilk addımıdır. Hər kəsin eyni səhvləri təkrarlaması qaçılmaz deyil. Doğru strategiya motivasiyanı uzun müddət qorumağa kömək edir. Dil öyrənmək yalnız qaydalarla deyil, praktik istifadə ilə mümkündür. Bu prosesdə şüurlu olmaq böyük fərq yaradır.
Halbuki dil öyrənmək yalnız kitab oxumaqla deyil, danışmaq, dinləmək və gündəlik istifadə ilə mümkündür. Məhz bu mərhələdə kurslar böyük rol oynayır. Çünki düzgün seçilmiş Kurslar həm sistemli proqram təqdim edir, həm də insanı aktiv istifadəyə təşviq edir. Ölkədə İngilis dili dili üzrə tədrtis mərkəzlərinin sayı artmaqdadır. İngilis dili kursu danışıq bacarığını inkişaf etdirməyə yönəlmiş proqramları ilə tanınır.
Aşağıda, dil öyrənərkən ən çox edilən kritik səhvlər ətraflı şəkildə izah olunur.
Qrammatikaya həddindən artıq fokuslanmaq
Dil öyrənənlərin ən çox yol verdiyi əsas səhvlərdən biri qrammatikaya həddindən artıq fokuslanmaqdır. Bir çox insan danışmağa başlamazdan əvvəl bütün qrammatika qaydalarını tam öyrənməyə çalışır. Bu yanaşma öyrənmə prosesini lazımsız dərəcədə ağırlaşdırır. Qaydaların çoxluğu motivasiyanın azalmasına səbəb olur. Dilin əsas məqsədi ünsiyyət qurmaq olduğu halda, qaydalara həddindən artıq bağlanmaq bu məqsədi kölgədə qoyur. İnsan səhv etməkdən qorxduğu üçün danışmaqdan çəkinir. Halbuki, qrammatika zamanla və praktika ilə təbii şəkildə formalaşır. Uşaqlar da dili əvvəlcə qaydasız, sonra düzgün şəkildə öyrənirlər. Qrammatikanı ön plana çəkmək danışıq axıcılığını zəiflədir. Bu vəziyyət öyrənənin özünə inamını azaldır. Dil canlı bir sistemdir və istifadə olunmadan inkişaf etmir. Buna görə də, qrammatika balanslı şəkildə öyrənilməlidir.
Danışıq praktikasından qaçmaq
Dil öyrənmə prosesini ciddi şəkildə zəiflədən və irəliləyişin qarşısını alan əsas səhvlərdən biri danışıq praktikasından qaçmaq hesab olunur. Bir çox dil öyrənən oxuma və dinləmə bacarıqlarını inkişaf etdirsə də, real danışıq zamanı tərəddüd edir və geri çəkilir. Bu tərəddüdün əsas səbəbi səhv danışmaq qorxusu və başqaları tərəfindən düzgün başa düşülməmək narahatlığıdır. Halbuki dil bacarığı yalnız nəzəri biliklə deyil, aktiv və davamlı istifadə ilə formalaşır. Danışıq praktikasının artması beynin dili daha sürətli və təbii şəkildə mənimsəməsinə şərait yaradır. Aktiv danışan insan sözləri daha tez xatırlayır və onları düzgün situasiyada istifadə etməyi öyrənir. Danışıqdan qaçan öyrənən isə yalnız passiv biliklə kifayətlənmiş olur. Passiv bilik real ünsiyyətdə tez-tez işə yaramır və insanın özünə inamını azaldır. Danışıq təcrübəsi tələffüzün düzgün formalaşmasına və intonasiyanın təbii səslənməsinə böyük töhfə verir. Eyni zamanda, cümlə qurmaq və uyğun söz seçmək bacarığı da sürətlə inkişaf edir. Danışıq etmədən öyrənən öz real səviyyəsini qiymətləndirməkdə çətinlik çəkir. Çünki, ünsiyyət dili yoxlayan ən real və effektiv vasitədir. Bu səbəbdən, danışıq praktikasından qaçmaq dil öyrənmədə ən böyük maneələrdən biri sayılır və mütləq aradan qaldırılmalıdır.
Sözləri kontekstdən kənar əzbərləmək
Dil öyrənmə prosesində məlumatın qısa müddətdə unudulmasına gətirib çıxaran əsas səhvlərdən biri sözləri kontekstdən kənar əzbərləməkdir. Ayrı-ayrı söz siyahıları ilə çalışmaq beynin məlumatı uzunmüddətli yaddaşa köçürməsini çətinləşdirir. İnsan beyni sözləri təkbaşına deyil, məna əlaqələri və situasiyalarla birlikdə daha yaxşı xatırlayır. Kontekstsiz öyrənilən sözlər real danışıq zamanı tez-tez yadından çıxır. Bu vəziyyət öyrənəndə "sözləri tanıyıram, amma istifadə edə bilmirəm" hissinin yaranmasına səbəb olur. Sözlər cümlə daxilində öyrənildikdə onların funksiyası daha aydın başa düşülür. Eyni zamanda, sözlərlə birlikdə qrammatik quruluş da şüuraltı şəkildə mənimsənilir. Kontekst sözlərin hansı hallarda və necə işlədildiyini göstərir. Emosional məna daşıyan cümlələr sözlərin yaddaşda qalma ehtimalını artırır. Film səhnələri, real dialoqlar və oxu mətnləri bu baxımdan çox təsirlidir. Sadə və gündəlik cümlələr söz ehtiyatının sürətlə genişlənməsinə kömək edir. Bu yanaşma sözləri passiv bilikdən aktiv istifadəyə çevirir. Nəticədə, dil daha axıcı, təbii və funksional şəkildə inkişaf edir.
Davamsız və plansız öyrənmə
Dil öyrənmə prosesində irəliləyişin qarşısını alan və nəticəni gecikdirən əsas problemlərdən biri davamsız və plansız öyrənmə hesab olunur. Qısa müddət ərzində intensiv şəkildə çalışıb daha sonra uzun fasilələr vermək öyrənilən biliklərin tez unudulmasına səbəb olur. Dil bacarığı davamlı təmas və müntəzəm təkrar tələb edən bir prosesdir. Uzun fasilələr beynin yeni məlumatları möhkəmləndirməsinə imkan vermir. Plansız şəkildə öyrənmək isə hansı mərhələdə olunduğunu anlamağı çətinləşdirir. Bu qarışıqlıq öyrənəndə qeyri-müəyyənlik və motivasiya itkisi yaradır. Məqsədsiz və sistemsiz çalışma öyrənməni yorucu hala salır. Halbuki, müntəzəm təkrarlanan mövzular biliklərin uzunmüddətli yaddaşda qalmasını təmin edir. Qısa, lakin gündəlik şəkildə aparılan məşqlər daha stabil nəticələr verir. Planlı öyrənmə prosesi inkişafın real şəkildə izlənməsinə şərait yaradır. İrəliləyişi görmək öyrənənin özünə inamını artırır. Davamlılıq zamanla güclü öyrənmə vərdişi formalaşdırır. Nəticədə, dil öyrənmə prosesi daha rahat, stresssiz və səmərəli olur.
Ana dilinə daim tərcümə etməyə çalışmaq
Dil öyrənmə prosesində düşünmə sürətini zəiflədən və danışıq axıcılığını pozan əsas vərdişlərdən biri ana dilinə daim tərcümə etməyə çalışmaqdır. Bu yanaşma öyrənilən dili təbii deyil, süni formada istifadə etməyə səbəb olur. Beyin hər cümləni əvvəl hədəf dildə anlayıb, sonra ana dilinə çevirir və yenidən ifadə etməyə çalışır. Bu əlavə mərhələlər danışıq zamanı fasilələrin və tərəddüdlərin artmasına gətirib çıxarır. Davamlı tərcümə dili olduğu kimi qəbul etməyə mane olur. Dilin özünəməxsus məntiqi və ifadə tərzi bu səbəbdən tam mənimsənilmir. Hədəf dildə düşünmək isə dil inkişafının ən vacib mərhələlərindən biridir. Birbaşa məna qavrayışı ünsiyyəti daha sürətli və axıcı edir. Tərcümə vərdişi uzun müddət davam etdikdə zehni yorğunluq yarada bilər. Beyin daim əlavə yüklə işlədiyi üçün motivasiya da azala bilər. Zamanla söz və ifadələri tərcüməsiz anlama bacarığı formalaşdırılmalıdır. Sadə və gündəlik cümlələrlə düşünmək bu keçidi asanlaşdırır. Beləliklə, danışıq daha təbii, rahat və sərbəst hala gəlir.
Səhv etməkdən qorxmaq
Dil öyrənmə prosesində psixoloji maneə yaradan və irəliləyişi ciddi şəkildə ləngidən əsas səhvlərdən biri səhv etməkdən qorxmaqdır. Bir çox insan yanlış cümlə qurmaqdan və ya səhv tələffüz etməkdən utandığı üçün danışmaqdan çəkinir. Bu qorxu zamanla insanı passiv mövqedə saxlayır və dilin aktiv istifadəsinə imkan vermir. Halbuki, səhv etmək öyrənmə prosesinin ayrılmaz və təbii hissəsidir. Səhvlər insanın hansı mövzuda və ya bacarıqda zəif olduğunu göstərən dəyərli geribildirim rolunu oynayır. Heç bir axıcı danışan dili səhvsiz və problemsiz şəkildə öyrənməyib. Səhvdən qorxmaq motivasiyanı azaldır və insanı prosesdən uzaqlaşdırır. Cəsarətli olmaq isə dili daha sürətli və rahat şəkildə mənimsəməyə kömək edir. Səhv edən öyrənən öz inkişaf nöqtələrini daha aydın görür. Bu isə məqsədli və planlı şəkildə irəliləməyə şərait yaradır. Mükəmməllik gözləntisi dil öyrənmədə real və faydalı yanaşma deyil. Dil məhz sınaq, təcrübə və səhvlər nəticəsində formalaşır və inkişaf edir.
Dili gündəlik həyata inteqrasiya etməmək
Dil öyrənmə prosesində əldə olunan biliklərin qısa müddətdə unudulmasına səbəb olan əsas səhvlərdən biri dili gündəlik həyata inteqrasiya etməməkdir. Dil yalnız dərs kitabları və tədris materialları ilə məhdudlaşdıqda aktiv istifadədən kənarda qalır. Gündəlik həyatda tətbiq edilməyən bilik uzunmüddətli yaddaşda möhkəmlənmir. Dilə gündəlik olaraq məruz qalmaq öyrənmənin təbii axarını təmin edir. Film izləmək və seriallara baxmaq real danışıq nümunələrini görməyə imkan yaradır. Musiqi dinləmək tələffüzü və intonasiyanı şüuraltı şəkildə inkişaf etdirir. Oxu materialları söz ehtiyatının genişlənməsində mühüm rol oynayır. Sosial media platformaları da dili gündəlik istifadə üçün əlçatan edir. Dil həyatın bir hissəsinə çevrildikdə öyrənmə prosesi daha sürətli və effektiv olur. Real situasiyalar söz və ifadələrin mənasını daha aydın şəkildə möhkəmləndirir. Gündəlik istifadə olunan ifadələr zamanla avtomatik yadda qalır və danışıq rahatlığı yaradır. Beləliklə, dil süni deyil, təbii şəkildə inkişaf edir. Praktik istifadə öyrənməni daha maraqlı və davamlı edir. Nəticədə, dil uzunmüddətli və funksional bir bacarıqa çevrilir.
